W sprawozdawczości finansowej nie wszystkie zobowiązania można określić na podstawie kwot znanych w dniu sporządzania dokumentów. Część wydatków uzależniony jest od zdarzeń, które nastąpią dopiero za kilka albo kilkanaście lat. Tyczy się to między innymi świadczeń dla pracowników, zobowiązań emerytalnych oraz wybranych produktów ubezpieczeniowych.
Postanowienie ich wartości wymaga przyjęcia określonych zaleceń i oszacowania przyszłego przebiegu zdarzeń. W takich wypadkach wykorzystuje się metody aktuarialne, łączące matematykę, statystykę i analizę finansową. Biuro aktuarialne może zajmować się opracowywaniem kalkulacji dotyczących długoterminowych zobowiązań, przy czym zakres analizy uzależniony jest od celu, dla którego organizowane są obliczenia. Inne informacje będą przydatne do ustalenia rezerw na świadczenia pracownicze, a inne do oceny ryzyka związanego z umowami ubezpieczeniowymi. Już na początku należy więc określić, jakie wartości mają zostać oszacowane i jakie zasady będą podstawą obliczeń.
W przypadku świadczeń pracowniczych istotne są nie tylko obowiązujące wynagrodzenia, lecz również zasady nabywania uprawnień i przewidywany czas pozostawania pracowników w zatrudnieniu. Przykładowo wysokość przyszłej odprawy może zależeć od stażu pracy, poziomu zarobków w chwili odejścia a także zapisów obowiązujących w danej organizacji. Znaczenie ma również prawdopodobieństwo wystąpienia określonych zdarzeń, takich jak przeżycie na emeryturę w konkretnym wieku. Wycena aktuarialna uwzględnia te współzależności, a przyszłe kwoty przelicza na wartość odpowiadającą określonej dacie. W tym celu stosuje się w głównej mierze stopę dyskontową oraz założenia dotyczące przekształceń wynagrodzeń. Nie są to parametry obojętne dla wyniku. Przyjęcie innej stopy dyskontowej może zmienić wartość wykazanego zobowiązania, wręcz o ile zakres świadczeń pozostaje analogiczny. Dlatego przy analizie wyników ważne jest nie tylko sprawdzenie kwoty końcowej, niemniej jednak też poznanie założeń, na podstawie których ją ustalono.
Duża część pracy aktuarialnej dotyczy weryfikacji danych wejściowych. Informacje o zatrudnieniu mogą być rozproszone między dokumentacją kadrową, systemami płacowymi i wewnętrznymi zestawieniami. W pewnych sytuacjach poszczególne źródła podają różne daty rozpoczęcia pracy albo nie uwzględniają zmian warunków zatrudnienia. Takie rozbieżności trzeba wyjaśnić przed rozpoczęciem właściwych obliczeń, ponieważ błąd w danych może wpłynąć na sporo pozycji równocześnie. Jeśli kompletne uzupełnienie informacji nie jest możliwe, trzeba określić zakres braków i oszacować, jak mogą one oddziaływać na wynik. Istotna jest też zgodność przyjętej metody z zadaniem opracowania i zasadami rachunkowości stosowanymi przez jednostkę. Dokumentacja powinna wskazywać datę wyceny, źródła danych, wykorzystane założenia a także metodę obliczeń. Dzięki temu można przemyśleć sposób ustalenia wartości i sprawdzić, dlaczego różni się ona od kwoty wykazanej w poprzednim okresie. Bez takiego opisu sama liczba może nie wystarczyć do prawidłowej interpretacji modyfikacji.
Metody aktuarialne stosuje się także przy analizie ryzyka ubezpieczeniowego, szacowaniu przyszłych pensji oraz ustalaniu rezerw związanych z określonymi zdarzeniami. W tych zastosowaniach znaczenie mają między innymi częstotliwość szkód, ich przeciętna wartość, czas wypłaty świadczeń i zmienność obserwowanych danych. Model obliczeniowy powinien odpowiadać charakterowi analizowanego ryzyka, dlatego nie można samoczynnie przenosić wszystkich założeń między różnymi rodzajami zobowiązań. Ważne jest również monitorowanie zmian zachodzących w czasie. Jeżeli rzeczywiste dane odbiegają od wcześniejszych przewidywań, konieczna może być ponowna ocena parametrów i aktualizowanie obliczeń. Różnice nie muszą oznaczać błędu w pierwotnej kalkulacji, ponieważ część wymagań tyczy się zdarzeń niepewnych. Mogą jednakże wskazywać, że zmieniły się warunki ekonomiczne, struktura badanej grupy lub sposób realizacji zobowiązań. Analiza tych odchyleń daje możliwość ustalić ich przyczyny i ocenić, czy potrzebne są zmiany w kolejnych szacunkach.
Źródło informacji: wycena aktuarialna.